ปลูกผมบนแผลเป็นจากอุบัติเหตุหรือผ่าตัด ต้องประเมินอะไรบ้าง

แผลเป็นบนหนังศีรษะจาก อุบัติเหตุ การผ่าตัด หรือการเย็บแผล อาจทำให้ผมไม่ขึ้นในบริเวณนั้น ส่งผลต่อความมั่นใจของหลายคน หลายคนจึงเริ่มค้นหาวิธีแก้ไข เช่น การปลูกผมบนแผลเป็น (Scar Hair Transplant)

อย่างไรก็ตาม การปลูกผมบนแผลเป็น มีความซับซ้อนกว่าการปลูกผมบนผิวปกติ เพราะเนื้อเยื่อแผลเป็นมีลักษณะเฉพาะ เช่น การไหลเวียนเลือดที่ลดลง ความยืดหยุ่นของผิวที่เปลี่ยนไป และความหนาแน่นของเส้นเลือดที่แตกต่างจากหนังศีรษะปกติ

วันนี้จะอธิบายอย่างละเอียดว่า

• แผลเป็นแบบไหนสามารถปลูกผมได้
• แผลเป็นแบบไหนปลูกยาก
• แพทย์ต้องประเมินอะไรเป็นพิเศษก่อนปลูก
• เทคนิคที่ใช้ในการปลูกผมบน scar tissue

โอกาสรอดของ graft

เพื่อให้ผู้ที่กำลังหาข้อมูลเข้าใจภาพรวมก่อนตัดสินใจรักษา

ปลูกผมบนแผลเป็นคืออะไร

การปลูกผมบนแผลเป็น คือการย้ายรากผมจากบริเวณ donor area (ส่วนใหญ่คือด้านหลังศีรษะ) ไปปลูกในบริเวณที่มีแผลเป็น เพื่อให้เส้นผมสามารถขึ้นปกคลุมแผลและช่วยให้บริเวณนั้นดูเป็นธรรมชาติ

กระบวนการปลูกผมโดยทั่วไปจะใช้เทคนิค เช่น

FUE (Follicular Unit Extraction)

เป็นการย้ายรากผมทีละ graft โดยใช้เครื่องมือขนาดเล็ก

ข้อดีคือ

• แผลเล็ก
• ฟื้นตัวเร็ว
• เหมาะกับพื้นที่เล็ก เช่น แผลเป็นเฉพาะจุด

FUT (Follicular Unit Transplantation)

เป็นการตัดแถบหนังศีรษะแล้วแยกรากผมออกมา

เทคนิคนี้มักใช้เมื่อ

• ต้องการ graft จำนวนมาก
• แผลเป็นมีขนาดใหญ่

อย่างไรก็ตาม ในกรณีของ แผลเป็นบนหนังศีรษะ แพทย์มักนิยมใช้ FUE เพราะสามารถควบคุมความหนาแน่นและตำแหน่งได้ละเอียดกว่า

แผลเป็นแบบไหนสามารถปลูกผมได้

ไม่ใช่แผลเป็นทุกชนิดจะเหมาะสำหรับการปลูกผม ก่อนทำการรักษา แพทย์ต้องประเมินลักษณะของ scar ก่อน

แผลเป็นที่ปลูกผมได้มักมีลักษณะดังนี้

• แผลเป็นที่หายสนิทแล้ว
• ไม่มีการอักเสบ
• ไม่มีพังผืดแข็งมากเกินไป
• มีเลือดมาเลี้ยงเพียงพอ

ตัวอย่างแผลเป็นที่สามารถปลูกผมได้

แผลเป็นจากอุบัติเหตุ

เช่น

• แผลเย็บ
• แผลแตก
• แผลถูกของมีคม

แผลเป็นจากการผ่าตัด

เช่น

• แผลผ่าตัดสมอง
• แผลผ่าตัดกะโหลก
• แผลผ่าตัดหนังศีรษะ

แผลเป็นจากการปลูกผมแบบ FUT

ในบางกรณี คนไข้ที่เคยทำ FUT อาจมีแผลเส้นยาวด้านหลังศีรษะ และต้องการปลูกผมทับเพื่อให้แผลดูจางลง

แผลเป็นแบบไหนปลูกผมยาก

แม้ว่าหลายแผลสามารถปลูกผมได้ แต่บางกรณีอาจมีความเสี่ยงสูงหรือได้ผลลัพธ์จำกัด

ตัวอย่างเช่น

แผลเป็นหนา (Hypertrophic scar)

แผลลักษณะนี้จะมีเนื้อพังผืดหนา ทำให้

• การไหลเวียนเลือดต่ำ
• graft มีโอกาสรอดน้อย

แผลเป็นคีลอยด์

คีลอยด์เป็นแผลเป็นที่โตเกินขอบแผลเดิม

ในบางกรณีอาจไม่เหมาะกับการปลูกผม

แผลเป็นที่มีเลือดมาเลี้ยงน้อย

Scar tissue มีเส้นเลือดน้อยกว่าผิวปกติ ทำให้

• graft อาจไม่รอด
• ความหนาแน่นปลูกได้จำกัด

ทำไมการปลูกผมบนแผลเป็นจึงยากกว่าปกติ

สาเหตุหลักที่ทำให้การปลูกผมบนแผลเป็นยากกว่าปกติคือ โครงสร้างของผิวหนังที่เปลี่ยนไป

โครงสร้างของผิวแผลเป็น (Scar Tissue) แตกต่างจากผิวปกติอย่างไร

ผิวหนังปกติของหนังศีรษะประกอบด้วยหลายชั้น เช่น

• Epidermis (หนังกำพร้า)
• Dermis (หนังแท้)
• Subcutaneous tissue (ชั้นไขมัน)

ภายในชั้นผิวเหล่านี้จะมี

• เส้นเลือด
• ต่อมไขมัน
• เส้นประสาท
• รูขุมขน

แต่เมื่อเกิดแผลลึก ร่างกายจะซ่อมแซมโดยการสร้าง scar tissue ซึ่งมีลักษณะต่างจากผิวปกติ เช่น

• มีพังผืด (fibrous tissue) มาก
• มีเส้นเลือดน้อยกว่า
• ไม่มีรูขุมขนเดิม
• ความยืดหยุ่นลดลง

สิ่งเหล่านี้ทำให้การปลูกผมบนแผลเป็นต้องใช้เทคนิคพิเศษ เพื่อให้รากผมสามารถรับเลือดและเติบโตได้

แพทย์ต้องประเมินอะไรบ้างก่อนปลูกผมบนแผลเป็น

ก่อนทำการปลูกผมบนแผลเป็น แพทย์ต้องประเมินหลายปัจจัยเพื่อให้ผลลัพธ์ดีที่สุด

การตรวจหนังศีรษะด้วย Dermatoscope

แพทย์อาจใช้เครื่องมือขยายกำลังสูง เช่น dermatoscope เพื่อตรวจดู

• โครงสร้างผิว
• ความหนาของแผลเป็น
• เส้นเลือดใต้ผิว

การตรวจนี้ช่วยประเมินได้ว่า

บริเวณแผลมี vascularity เพียงพอสำหรับ graft หรือไม่

1. การทดสอบเลือดมาเลี้ยง (Scar Vascularity Test) ในบางกรณีแพทย์อาจใช้วิธี

•    การกดผิว

•    การสังเกตการไหลกลับของเลือด

•    หรือการใช้ ultrasound

เพื่อดูว่าบริเวณแผลมีเลือดมาเลี้ยงเพียงพอหรือไม่ เพราะถ้าเลือดมาเลี้ยงน้อยเกินไป graft ที่ปลูกลงไปอาจไม่สามารถเจริญเติบโตได้

2. ความยืดหยุ่นของผิว ผิวที่แข็งเกินไปอาจทำให้

•    เจาะช่องปลูกยาก

•    graft ถูกกด

3. อายุของแผล โดยทั่วไปแผลควรมีอายุ 6–12 เดือนขึ้นไป เพื่อให้แผลนิ่งก่อนทำการปลูก

4. ขนาดของแผล แผลใหญ่ต้องใช้ graft จำนวนมาก และอาจต้องปลูกหลายครั้ง

เทคนิคการปลูกผมบนแผลเป็น

แพทย์จะต้องปรับเทคนิคการปลูกให้เหมาะกับ scar tissue เทคนิคที่ใช้ เช่น

การปลูกแบบความหนาแน่นต่ำ

เนื่องจากเลือดมาเลี้ยงจำกัด จึงต้องปลูกแบบ 20–30 graft / cm² ซึ่งต่ำกว่าผิวปกติ

การปลูกหลายครั้ง

บางครั้งแพทย์อาจปลูกเป็น 2 session เพื่อให้ graft มีโอกาสรอดมากขึ้น

การใช้ PRP

การฉีด PRP อาจช่วย

• เพิ่มเลือดมาเลี้ยง
• เพิ่มอัตราการรอด

การเตรียมผิวแผลเป็นก่อนปลูกผม

ในบางกรณี แพทย์อาจต้องเตรียมผิวก่อนปลูกผม เพื่อเพิ่มโอกาสรอดของ graft

วิธีที่ใช้บ่อย เช่น

Microneedling

การใช้เข็มขนาดเล็กกระตุ้นผิวเพื่อ

• เพิ่มการไหลเวียนเลือด
• กระตุ้นการสร้างคอลลาเจน

PRP (Platelet Rich Plasma)

PRP คือการใช้เกล็ดเลือดของคนไข้เองมาฉีดเข้าสู่บริเวณแผล

ประโยชน์คือ

• กระตุ้นการซ่อมแซมเนื้อเยื่อ
• เพิ่ม vascular supply

การปลูกผมแบบ staged procedure

บางกรณีแพทย์อาจปลูกผม 2 รอบ เช่น

Session 1 ปลูกความหนาแน่นต่ำ

Session 2 เพิ่ม graft หลังผิวฟื้นตัว

ต้องใช้กี่ graft สำหรับปลูกผมบนแผลเป็น

จำนวน graft ขึ้นอยู่กับ

• ขนาดของแผล
• ความหนาแน่นที่ต้องการ
• สภาพผิว

โอกาสรอดของ graft บนแผลเป็น

โดยทั่วไป graft บนผิวปกติจะมีอัตรารอดประมาณ 90–95% แต่บน scar tissue อาจลดลงเหลือ 60–80% ขึ้นอยู่กับ

• เลือดมาเลี้ยง
• เทคนิคแพทย์
• การดูแลหลังทำ

การดูแลหลังปลูกผมบนแผลเป็น

หลังการปลูกผม คนไข้ควรดูแลดังนี้

• หลีกเลี่ยงการกระแทก
• งดออกกำลังกายหนัก
• ใช้แชมพูอ่อนโยน
• หลีกเลี่ยงแสงแดดจัด

ผมจะเริ่มขึ้นในช่วง 3–4 เดือน และเห็นผลชัดใน 9–12 เดือน